Qızıl Alma Yunus Oğuz yazır


Kriminal 19 Sen 2023 08:55:00 449 0

Qızıl Alma  Yunus Oğuz yazır

Dostum Azər Turanın 60 illiyinə

Esse

Uşaq vaxtı yuxularında "Qızıl Alma" görərdi. Amma anlamını başa düşməzdi. O zaman o qədər nağıllar, dastanlar oxumuşdu ki, elə bilirdi ona buta veriblər. Həvəslə daha çox oxuyardı. Oxuduqca oxuyardı. Bir gün atası İmamverdi kişidən soruşdu ki, yuxularımda "Qızıl Alma" görürəm, bu nə deməkdir? El arasında çox tanınan, ziyalı mövqeyi olan İmamverdi müəllim xəfifcə gülümsədi, amma cavab verdi ki, belə şeyləri bilmək sənin üçün tezdir, sən oxumağını, yazmağını davam et. Mənə verdiyin sualın cavabını sətirlərin arasında tapacaqsan. Sovetlər Birliyinin qılıncının dalı da, qabağı da kəsən bir zamanda ən gözəl cavab bu idi.  Atasının bu cavabı ona bəs etdi. Oxuduqca sətirlərin arasını oxuyurdu, yazdıqca əsərlərində, məqalələrində çox az adamın başa düşdüyü sətiraltı mənaları qeyd edirdi. Nədən yazırdısa son nöqtədə "Turana - Qızıl Alma"ya gəlib dayanırdı. İçindəki o yanğını söndürə bilmirdi, yazdıqca yazırdı. Tilsim içində tilsimə düşmüşdü. Bir tilsimi açırdı, o biri tilsim qarşısına çıxırdı. Dözürdü, səbri daş deşirdi, ancaq usanmırdı, yorulmurdu. Toz basmış, Kremlin bizə unutdurmağa çalışdığı şəxsiyyətləri tədqiq edirdi, yazırdı, arxivlərdən çıxmırdı. Heç kimə fikir vermədən atasının nəsihət etdiyini dərk edirdi.  Kimləri o tədqiq etmirdi. Türk dünyasının fikir babalarını oxuyurdu, yazırdı. Başa düşürdü ki, sovetlər bu dahiləri onlardan niyə gizlədib. Mahmud Qaşqarlı, Əhməd Yəsəvi, İsmayıl bəy Qaspıralı, Əli bəy Hüseynzadə, Əhməd Ağaoğlu, Nihat Atsız, Zəki Vəlidi Toğan, Bəkir Çobanzadə, Çingiz Aytmatov və onlarla dühalar onun tədqiqat obyektinə çevrildilər. Bir gün anladı ki, fikir babalarını bir yerə yığanda "Qızıl Alma-Turan" eyləyir. "Turan", "Qızıl Alma" elə onun butası imiş. Başa düşürdü ki, ideya və hədəf olmazsa, ən müasir silahlarla silahlanmış əsgər müharibədə yenə uduzacaq, çünki, o bilməyəcək nəyin uğrunda vuruşur, döyüşür. İçi boş olan əsgərin qabağında durmağa nə var ki? Əsgərə hədəf göstər, durmadan döyüşəcək, vuruşacaq. Həm də ideya və hədəf cəmiyyətin bütün təbəqələrini bir araya gətirib xalq edəcək. Xalqı isə Orduya çevirəcək. O qələmilə savaşırdı, onu süngüyə çevirdi. Onun qələmi hədəf göstərirdi. Qızıl Alma-Turan. İnanırdı ki, ideya minlərlə insanın beyninə hopandan sonra bu xalqı heç kim dayandıra bilməz. Əvvəlcə ideyanı mənimsətdirmək, sonra hədəfi göstərmək. O belə də edirdi. Otuzuncu illərdə düşünən beyinləri sovet rejimi məhv etdikcə "Qızıl Alma" haqqında fikirləşən ziyalılar sürətlə azalırdı. Bilənlərin də bəziləri susmağa üstünlük verirdilər. Sovet maşını bu ideyalardan kənarda özünün yeni hədəflərinə xidmət edən insanlar yetişdirirdi. Qorxu ilə, pul ilə, ənamlarla, şirnikləndirməklə bu insanlar cəmiyyətin pərdə arxasında yatıb qalan hədəflərini gizlətməyə çalışırdılar. Çox zaman da buna nail olurdular. Cəmiyyət öz tarixini öyrənmək belə istəmirdi, çünki ta uşaqlıqdan beyinlər yuyulurdu, "sovet vətəndaşı" deyilən bir məfhum ortalığa atılırdı. Amma, cidanı çuvalda gizlətmək mümkün olmadığı kimi fikir babalarımızın da bizə miras qoyduğu ideya və hədəflər çox tezliklə ziyalılarımız arasında sürətlə yayılmağa başladı. İdeya daşıyıcısı kimi Azər Turan da genetik, qan yaddaşa söykənən hədəfləri cəmiyyətə göstərdi. Onlarla kitab yazdı: "Əbədi Turan", "Əzəl-axır Türk dünyası", "Qafqaz İslam Ordusu Muğanda, "Hüseyn Cavid", "Əli bəy Hüseynzadə Turan" (Q.Paşayevlə bir yerdə), "Milli məfkurənin atası", "İrfan çobanı", "Cavidnamə" və başqa əsərlər onun qələmindən çıxdı. Əsas elmi tədqiqatları iki fikir babasını daha çox əhatə edirdi: Əli bəy Hüseynzadə, Hüseyn Cavid. Hüseyn Cavidin ailəsinin faciəsini özünün, xalqın faciəsi kimi qəbul edirdi. Cavidin oğlu Ərtoğrulun ölümünü sovet maşınına bağışlamadı, ondan yazdı, ailə faciəsini teatrda tamaşaya qoydu. Kövrək hislərini elə qələmə aldı ki, sanki Ərtoğrul doğma qardaşı idi. Belə də olmalı idi, çünki o fikir babası Hüseyn Cavidin oğlu idi. Münbit şərait olsa idi, Ərtoğrul da atası kimi Turan ideyasının daşıyıcısı olacaqdı. Sədd heyf! Hüseyn Cavidin qızı Turanla ana-bala idilər. Onun dediklərini, söylədiklərini, xatirələrini qələmə alırdı. Sonradan bu xatirələr kitab halında nəşr olundu. Onun butası gercəkləşir. Türk dövlətlərinin təşkilatı yarandı, iqtisadi fəaliyyətin adı "Turan" qoyuldu. O hədəfləri görür, yazır, yenə yazır. Qarşıda görülməli işlər çoxdur. Uzun illər dilimizi ayıran kəslərə tutarlı cavab olaraq ortaq dilimiz formalaşmalı, tariximiz yenidən yazılmalı, ədəbiyyatımız və incəsənətimiz bütöv hala gətirilməlidir. Bu elə Qızıl Almadır. Azər Turan da sevinir ki, ömrünün bu çağında, sovetlərin ona unutdura bilmədiyi ideya həyata keçir, addım-addım hədəfə doğru gedirik. Hədəfimiz Qızıl Almadır. Ziya Gökalpın "Qızıl Alma" əsərində yazdığı kimi:

Vətən, nə Türkiyə, nə türkiyəlilər, nə Türküstan  Vətən, böyük məbud ölkədir... Turan... 

Qızıl Alma - Azər Turan

Yunus Oğuz

yazıçı, publisist

Türkiyə Azərbaycan ilə Ermənistan arasında sülh danışıqlarında aktiv rol oynayır  Ərdoğan like
  • 19 Sen 08:53  
Siyasət Türkiyə Azərbaycan ilə Ermənistan arasında sülh danışıqlarında aktiv rol oynayır Ərdoğan

Türkiyə Azərbaycan və Ermənistan arasındakı sülh danışıqlarında akti

arrow Ətraflı
Məşhur aktrisa intihar etdi  FOTO like
  • 19 Sen 08:45  
Digərləri Məşhur aktrisa intihar etdi FOTO

Türkiyəli aktrisa Merve Kayaalp intihar edib.

arrow Ətraflı
Naməlum xəstəlikdən 7 uşaq öldü like
  • 19 Sen 08:38  
Dünya Naməlum xəstəlikdən 7 uşaq öldü

Fil Dişi Sahilində naməlum xəstəlik səbəbindən 7 uşaq ölüb, daha 59 u

arrow Ətraflı
Qaz qoxusu və qorxusu: Bağçanın yaxınlığında qaz sızması var?  VİDEO like
  • 19 Sen 08:30  
Digərləri Qaz qoxusu və qorxusu: Bağçanın yaxınlığında qaz sızması var? VİDEO

Şəkinin M.Ə.Rəsulzadə küçəsində 4 nömrəli uşaq bağçasının yaxın

arrow Ətraflı
ABŞın dövlət borcu ilk dəfə 33 trilyon dolları keçib like
  • 19 Sen 08:22  
Dünya ABŞın dövlət borcu ilk dəfə 33 trilyon dolları keçib

ABŞ-ın dövlət borcu ilk dəfə 33 trilyon dolları keçib.

arrow Ətraflı
Məktəb yaxınlığında satılan toyuq dönərindən like
  • 19 Sen 08:15  
Digərləri Məktəb yaxınlığında satılan toyuq dönərindən

Türkiyədə tyuq dönərindən kütləvizəhərlənmə olub.

arrow Ətraflı
Xarab olmuş balıq yedi, əllərini və ayaqlarını itirdi like
  • 19 Sen 08:15  
Digərləri Xarab olmuş balıq yedi, əllərini və ayaqlarını itirdi

Amerikalı qadın tərkibində təhlükəli bakteriyalar olan balığı yedikd�

arrow Ətraflı
Venesiya dünyanın ən gözəl şəhəri seçildi like
  • 19 Sen 08:08  
Dünya Venesiya dünyanın ən gözəl şəhəri seçildi

İtaliyanın Venesiya şəhəri dünyanın ən gözəl şəhərləri siyahısın

arrow Ətraflı
Xərçənglə mübarizə aparmağa kömək edən vitamin aşkar edildi like
  • 19 Sen 08:00  
Digərləri Xərçənglə mübarizə aparmağa kömək edən vitamin aşkar edildi

ABŞ-nin Minnesota Universitetinin alimləri immun T hüceyrələrini orqanizmə

arrow Ətraflı
ŞOK HADİSƏ: Həkimlər xəstənin qarnındakı şişdən iki vedrə maye çıxardı  FOTO like
  • 19 Sen 07:52  
Digərləri ŞOK HADİSƏ: Həkimlər xəstənin qarnındakı şişdən iki vedrə maye çıxardı FOTO

Rusiyanın Moskva şəhərində həkimlər nəhəng yumurtalıq şişi olan xəs

arrow Ətraflı
AAYDA Xocavəndə baş verən partlayışla bağlı məlumat yayıb like
  • 19 Sen 07:50  
Digərləri AAYDA Xocavəndə baş verən partlayışla bağlı məlumat yayıb

Bu gün səhər saat 4 radələrində yeni inşa edilən Əhmədbəyli-Füzuli-�

arrow Ətraflı
TƏCİLİ: Ağdam istiqamətində mövqelərimiz atəşə tutuldu like
  • 19 Sen 07:46  
Siyasət TƏCİLİ: Ağdam istiqamətində mövqelərimiz atəşə tutuldu

Sentyabrın 18-i saat 23:50 radələrində Rusiya sülhməramlı kontingentinin

arrow Ətraflı
Tehrandan Bakıya hədə: Hərbi gücə əl ata bilərik like
  • 19 Sen 07:45  
Siyasət Tehrandan Bakıya hədə: Hərbi gücə əl ata bilərik

Ermənistanla sərhədi saxlamaq və Ermənistanın ərazi bütövlüyünə hör

arrow Ətraflı
Qonşu ölkədə GÜCLÜ ZƏLZƏLƏ like
  • 19 Sen 07:38  
Digərləri Qonşu ölkədə GÜCLÜ ZƏLZƏLƏ

Kamçatka yarımadasının şərq sahillərində 5 maqnitudalı zəlzələ qeyd�

arrow Ətraflı
Sağlamlıq üçün qorxulu məşhur DUZLU QƏLYANALTILAR like
  • 19 Sen 07:30  
Digərləri Sağlamlıq üçün qorxulu məşhur DUZLU QƏLYANALTILAR

Duzlu qəlyanaltılara qarşı durmaq çətindir, lakin sağlamlığımız üç�

arrow Ətraflı