İslam sivilizasiyasının elmin inkişafına verdiyi töhfələr


Digərləri 04 Mar 2018 21:20:00 98 0

İslam sivilizasiyasının elmin inkişafına verdiyi töhfələr

Müasir elmin və yeni texnologiyaların qeyri-adi sürətlə inkişaf etməsinin səbəbini başa düşmək istəyən, elm həvəskarı olan araşdırıcı, heç şübhəsiz, bu inkişafın İslam sivilizasiyasının təsiri ilə əlaqədar olması ilə razılaşar. Məhz, İslam sivilizasiyası bir sıra elm sahələrinin beşiyi olmuş və dünyaya bir çox tanınmış alim gətirmişdi.

Son.az zikr.az-a istinadən bildirir ki, amerikalı tarixçi alim, orta əsrlər tarixi üzrə tanınmış ekspert Ç. H. Haskinz (1870-1937) yazırdı: "Mövcud dəlillər onu göstərir ki, İntibah dövründə İspaniya ərəbləri Qərbi Avropada mədəniyyət sahəsində olan ixtiraların əsas mənbəyi sayılırdı". O dövrdə müsəlmanlar müasir elmin inkişafının əsasını təşkil edən fundamental elmi təhqiqatların təməlini qoydular. Əgər siz "Aeronaftika terminlərinin texniki lüğəti"nə nəzər salsanız, orada təsvir olunan 60% ulduzların adlarının ərəb mənşəli olduğunu görərsiniz.

Uzun illər boyu erkən müsəlman alimlərinin əsərləri elmi biliklərin əsas mənbəyi olaraq qalmışdı. Bütün qərb aləmi, xüsusilə də, İntibah dövründə Avropa həmin əsərlərdən məlumat əxz edirdi. Onların əksəriyyəti avropa universitetlərinin əsas dərslik proqramlarına salınmışdı.

İngilis dövlət xadimi və diplomatı Markiz Dafferin (1826-1902) yazırdı: "Orta əsrlərin qaranlığından çıxaraq dirçəlməsinə görə Avropa müsəlmanların elminə, müsəlmanların incəsənətinə və müsəlmanların ədəbiyyatına çox borcludur..."

C. H. Denison yazırdı: "Altıncı və yeddinci yüzillikdə sivil dünya xaos ərəfəsində idi. Sivilizasiyaya həyat verən, insanlara bərabərlik hissini bəxş edən və hökmran sülalələrinə onları tabe edən qədim mədəniyyət məhvə düçar olmuş və onun yerini əvəz edəcək, ona bərabər dəyərdə olacaq bir mədəniyyət tapılmamışdı. Sanki, dörd yüzillik bir dövr ərzində yaranan mədəniyyət süqut etmək üzrə idi və bəşəriyyət bütün qəbilələrin və xalqların bir-biriləri ilə müharibə apardığı və qayda-qanun anlayışının mövcud olmadığı vəhşi varvarların dövrünə qayıtmağa hazır bir vəziyyətə gəlib çatmışdı. Köhnə prinsiplər əsasında qurulan qəbilələrarası münasibətlər öz qüvvəsini itirirdi. Xristianlar tərəfindən gətirilən yeni prinsiplər ümüdləri doğrultmur, insanları birləşdirmək və qayda-qanun yaratmaq əvəzinə parçalanma və xaos yaradırdı. O zamanlarda dünya insanlıq faciəsinə qərq olmuşdu. Nəhəng ağaca bənzəyən, yarpaqlarının ornamenti ilə bütün dünyanı bürüyən, budaqları ilə ecazkar meyvələri bəzəyən incəsənət, elm və ədəbiyyat nailiyyətlərini özündə ehtiva edən sivilizasiya içərisindən çürük vəziyyətə düşmüşdü. Məgər o dövrdə bəşəriyyəti birləşdirəcək və sivilizasiyanı xilas edəcək hansısa bir mədəniyyət mövcud idimi?.. Məhz həmin şəraitdə o dövrdəki dünyanı birləşdirməyə müvəffəq olacaq bir insan - Muhəmməd dünyaya gəlir..."

Müsəlmanlar texnika, elm, həmçinin, intellektual sahədə yüksək nailiyyətlər əldə etdilər. O dövrün məşhur müsəlman alimlərinin adları bunlardır:

•Əbu Abdullah (və ya Əbu Cəfər) Muhəmməd ibn Musa əl-Xorezmi (780-850). O, riyaziyyatçı alim, cəbrin və riyaziyyatda bəzi sahələrin əsasını qoyan, arifmetika üzrə ilk dərsliyin müəllifidir. O, cəbr və təqvim haqqında elmi əsər, həmçinin, xətti və kvadrat tənliklərin həllinə həsr edilən "Kitab əl-Cəbr vəl-Muqabələ" - "Yenidənqurma və qarşıdurma" adlı məşhur kitabını yazmışdı. Cəbr sözü də məhz, bu kitabın adından götürülmüşdür. Cəbr haqqında elmi əsərə, həmçinin, həndəsə haqqında, triqonometrik cədvəllər və şəhərlərin coğrafi uzunluq və enlikləri haqqında fəsillər də daxil edilmişdi. Bəzi təhqiqatçıların rəyinə görə əl-Xorezmi bütün zamanların ən böyük riyaziyyatçısı hesab olunur.

• Reyhan Muhəmməd ibn Əhməd əl-Biruni (973-1048). O, orta asiyanın çoxşaxəli biliyə malik olan alimidir. Onun əsərləri riyaziyyat, astronomiya, fizika, botanika, coğrafiya, ümumi geologiya, minerologiya, etnoqrafiya, tarix və xronologiya elmlərinə aid edilir. O, Qalileydən altı əsr əvvəl yer kürəsinin öz oxu ətrafında və günəş ətrafında fırlandığı haqda nəzəriyyə irəli sürmüşdü. Habelə, o, Yerin dairəsini hesablayıb müəyyən etmişdi.

• İbn Rüşd (lat. Averroes 1126-1198). O, Əndəlus (ispan) filosofu və həkimi, islam şəriəti və riyaziyyat üzrə alimdir.

• İbn ən-Nəfis (1213-1288). O, tibb, şəriət, məntiq və ərəb filologiyası sahələri üzrə böyük alimdir. Onu öz dövründə elmlərin atası adlandırmışdılar. İbn ən-Nəfisin tibb sahəsində ən məşhur əsəri "əş-Şəmil fit-Tıbb" adlı kitabıdır. Bu kitab tibbin ensiklopediyası hesab olunur. O, həmçinin, kiçik qan dövranı nəzəriyyəsinin müəllifidir. Bu nəzəriyyə Qalen və İbn Sinanın o dövrdə yayılan görüşlərindən tamamilə fərqlənir və faktiki olaraq Vilyam Harvi və Migel Servetonun qan dövranı barədəki kəşflərinin əsasını qoyaraq onları neçə əsr qabaqlayırdı.

Hülya Avşarın qızı ərə gedir  FOTO like
  • 04 Mar 21:19  
Digərləri Hülya Avşarın qızı ərə gedir FOTO

Müğənni-aparıcı Hülya Avşarın qızı Zəhra Çilingiroğlu ailə qurmağ

arrow Ətraflı
Ən böyük klassik avtomobil sərgisi açıldı  FOTO like
  • 04 Mar 21:16  
Digərləri Ən böyük klassik avtomobil sərgisi açıldı FOTO

ABŞ-da - Los-Anceles Sərgi Mərkəzində klassik avtomobillərdən ibarət sə

arrow Ətraflı
Xoruldama xərçəng riskini artırır like
  • 04 Mar 21:15  
Digərləri Xoruldama xərçəng riskini artırır

Siuçan Universitetinə bağlı Qərbi Çin Hospitalının apardığı araşdır

arrow Ətraflı
Papua  Yeni Qvineyada zəlzələ olub like
  • 04 Mar 21:13  
Dünya Papua Yeni Qvineyada zəlzələ olub

Papua - Yeni Qvineyada 6,0 bal gücündə zəlzələ baş verib.

arrow Ətraflı
Dizel mühərrikli avtomobilin yanacağına like
  • 04 Mar 21:12  
Digərləri Dizel mühərrikli avtomobilin yanacağına

Dizel mühərrikli avtomobil sahibləri maşının daha yaxşı işləməsi üç

arrow Ətraflı
Allahın varlığının bir neçə dəqiqəyə sübutu like
  • 04 Mar 21:10  
Digərləri Allahın varlığının bir neçə dəqiqəyə sübutu

Nəql edilir ki, İmam Sadiq (ə) təvaf edən zaman Əbdülməlik adlı bir nə

arrow Ətraflı
Messinin 600-cü qolu “Barselona”ya Madrid "Atletiko"su üzərində qələbə qazandırdı like
  • 04 Mar 21:10  
Digərləri Messinin 600-cü qolu “Barselona”ya Madrid "Atletiko"su üzərində qələbə qazandırdı

İspaniya “La Liqa”sının 27-ci turu çərçivəsində “Barselona” “A

arrow Ətraflı
Beynimizi necə effektiv istifadə edə bilərik? like
  • 04 Mar 21:05  
Digərləri Beynimizi necə effektiv istifadə edə bilərik?

Bir çox zəif Android əsaslı ağıllı telefonlarda donma hallarının tez-te

arrow Ətraflı
3 aya vücudunu dəyişdi  FOTO like
  • 04 Mar 21:01  
Digərləri 3 aya vücudunu dəyişdi FOTO

Fitnes zala getmədən, məşqçiyə üz tutmadan 9 həftə ərzində vücudu &q

arrow Ətraflı
Qurandan sonra ən fəzilətli kəlmələr hansılardır? like
  • 04 Mar 20:55  
Digərləri Qurandan sonra ən fəzilətli kəlmələr hansılardır?

Uca Allaha sevimli olan kəlmələr vardır. Allah Elçisi - sallallahu aleyhi v

arrow Ətraflı
Bir video ilə internetdə məşhurlaşan tovuzlu danışdı  VİDEO like
  • 04 Mar 20:53  
Digərləri Bir video ilə internetdə məşhurlaşan tovuzlu danışdı VİDEO

Bakı sakinlərini öz kəndinə fərqli formada dəvət edən və bununla bağl

arrow Ətraflı
Abşeronda həyətinə gətirdiyi torpaqdan like
  • 04 Mar 20:52  
Digərləri Abşeronda həyətinə gətirdiyi torpaqdan

Abşeron sakininin həyətə gətirdiyi torpaqdan 10 ilan balası çıxıb. O, s

arrow Ətraflı
Axirət həyatının mərhələləri hansılardır? like
  • 04 Mar 20:50  
Digərləri Axirət həyatının mərhələləri hansılardır?

Vəfat edib bu dünyadan köçəndən sonra fərqli bir aləmdə gözlərimizi a

arrow Ətraflı
“Kisa” (“Əba əhli”) hədisinin fəzilətləri barədə like
  • 04 Mar 20:45  
Digərləri “Kisa” (“Əba əhli”) hədisinin fəzilətləri barədə

Həzrət Peyğəmbər (s) buyurur: "Bizim bu xəbərimiz ("Kisa"

arrow Ətraflı
“Rusiya öz vətəndaşlarını ekstradisiya etmir” like
  • 04 Mar 20:42  
Dünya “Rusiya öz vətəndaşlarını ekstradisiya etmir”

Rusiya xüsusi prokuror Robert Müllerin istintaqı çərçivəsində günahland

arrow Ətraflı