Qida məhsulu kimi qaraciyərin faydası


Digərləri 20 İyl 2021 19:55:00 90 0

Qida məhsulu kimi qaraciyərin faydası

Qaraciyər insanların sağlamlığı üçün faydalı qida növü hesab edilir. İdmançıların qida rasionunda və diyetik qidalanmada xüsusi çəkisi olan qaraciyərdən (heyvan, quş və balıq qaraciyəri) müxtəlif növ qida məhsullarının (konserv, paştet, kolbasa və s.) istehsalında da istifadə edilir.

Bu barədə Qida Təhlükəsizliyi İnstitutunun Elmi-tədqiqat və risklərin qiymətləndirilməsi departamentinin Heyvan sağlamlığı şöbəsinin mütəxəssisləri Q. Cəlladov, Ş. Məmmədova, Ç. Süleymanova, S. Məmmədova, K. Əliyeva və F. Əlizadənin hazırladığı maarifləndirici materialda bəhs olunur.

Heyvan orqanizmində qaraciyər bir sıra həyati əhəmiyyətli funksiyalar (metabolik, depolayıcı, baryer, ekskretor, homeostatik və s.) yerinə yetirir. Baryer funksiyası sayəsində orqanizmə daxil olan toksiki maddələri filtrasiya edərək zərərsizləşdirdiyinə görə qaraciyərin istehlak üçün zərərli olduğu barədə düşünmək olar. Lakin qeyd etmək lazımdır ki, qaraciyər heyvan orqanizminin "kimyəvi laboratoriyası" olmaqla, zərərli maddələrin filtrasiyası onun əsas funksiyalarından biridir. Digər tərəfdən yemlərin tərkibində kimyəvi mənşəli komponentlər çox olduğu və rasion balanslaşdırılmadığı halda qaraciyərdə stromanın destruksiyası ilə nəticələnən pozuntular baş verə bilər. Belə halda qaraciyərin orqanoleptik göstəricilərində dəyişikliklər (bərkimə, qeyri-bərabər rəng çaları və s.) nəzərə çarpır ki, bu da məhsulun istehlak üçün yararsız olmasına dəlalət edir. Ekoloji təmiz mühitdə yetişdirilən heyvanın qaraciyərinin xarici səthi hamar və nazik qabıqla örtülü, strukturu yumşaq və boş konsistensiyalı, rəngi tünd-qəhvəyi çalarlı olmaqla sağlam hesab edilir.

Qida əhəmiyyətinə görə qaraciyər insan sağlamlığı üçün vacib olan bir sıra bioloji aktiv maddələrin xəzinəsidir. Belə ki, cavan heyvanların qaraciyəri zülallar (albuminlər, qlobulinlər, ferroproteidlər, nukleoproteidlər, qlükoproteidlər və s.), yağlar, karbohidratlar (xüsusilə heparin), antioksidantlar (koenzim Q, vitamin E və s.), azotlu ekstraktiv maddələr (kreatin, purin, sidik cövhəri, xolin, metilquanidin və s.), azotsuz ekstraktiv maddələr (qlikogen, süd turşusu, inozit və s.), əvəzolunmaz aminturşuları (lizin, metionin, triptofan, histidin, leysin, izoleysin, valin və s.), vitaminlər (A, D, E, K, B1, B2, B6, B9, B12), biotin, fermentlər (proteaza, lipaza, dezaminaza, esteraza, nükleaza, amilaza, kreatinaza, katalaza, karotinaza və s.), həmçinin makro- və mikroelementlərlə (Fe, Ca, Mg, Na, K, P, Zn, Se, Cu, Y, F, Cl, Cr və s.) zəngin olub, enerji dəyəri 100-150 kkal/100 qr arasında dəyişir.

Qaraciyər zülalların miqdarına görə (17-18 faiz) ətdən geri qalmır. Xüsusilə onun tərkibində qan piqmentinin (hemoqlobin) sintezində fəal iştirak edən ferroproteidlər (ferritin) çox olduğundan anemiyalar zamanı istehlak edilməsi profilaktiki əhəmiyyət kəsb edir. Tərkibində yağların az (2-4 faiz), digər biokimyəvi komponentlərin isə optimal səviyyədə olması qaraciyərin insan orqanizmi tərəfindən asan mənimsənilməsini təmin edir. Qaraciyərin lipidləri doymuş və doymamış ali yağ turşularından ibarətdir və doymuş turşular nisbətən çoxluq təşkil edir. Həmçinin onun tərkibində digər lipid birləşmələrindən xolesterolun miqdarı da çoxdur. Qeyd edək ki, lipid birləşmələrinə daxil olan (karotinoidlər qrupu) və onkoloji xəstəliklərin müalicəsində istifadə edilən qiymətli və təbii bioloji aktiv maddə - skvalen ilk dəfə balıqların (akulaların) qaraciyərindən əldə olunub. Digər heyvanların qaraciyərində də bu birləşməyə az miqdarda rast gəlinir.

Tərkibindəki çeşidli biokimyəvi maddələr kompleksi qaraciyərin qida növü kimi insan sağlamlığı üçün bir sıra faydalı bioloji xüsusiyyətlərə malik olmasını təmin edir:

- tərkibində B12 vitamini və dəmir tərkibli ferritin çox olduğundan qanda hemoqlobinin sintezini gücləndirməklə anemiyaların qarşısının alınmasına müsbət təsir göstərir;

- heparinlə (antikoaqulyant) zəngin olduğuna görə qanın laxtalanma prosesinin tənzimlənməsində, o cümlədən ateroskleroz, trombozlar və digər damar problemlərinin qarşısının alınmasında faydalıdır;

- tərkibində azot əsaslı kreatin çox olduğuna görə orqanizmdə metabolizm proseslərinin sürətlənməsinə və fiziki yorğunluğun aradan qaldırılmasına müsbət təsir edir;

Ürəyi xəstəliklərdən qoruyan qidaların like
  • 20 İyl 19:50  
Digərləri Ürəyi xəstəliklərdən qoruyan qidaların

Bəzi qidalar ürək-damar sisteminin qorunması baxımından çox faydalıdır.

arrow Ətraflı
Azərbaycan və Rusiya prezidentlərinin görüşü başlayıb like
  • 20 İyl 19:47  
Siyasət Azərbaycan və Rusiya prezidentlərinin görüşü başlayıb

Bu gün Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Rusiya Federasiy

arrow Ətraflı
Gün işığı koronavirusun hissəciklərini məhv edir like
  • 20 İyl 19:45  
Digərləri Gün işığı koronavirusun hissəciklərini məhv edir

Ultrabənövşəyi şüalar COVID-19 virusunun hissəciklərini 5 dəqiqə ərzi

arrow Ətraflı
Dözülməz baş ağrılarını hansı yolla azaltmaq olar like
  • 20 İyl 19:40  
Digərləri Dözülməz baş ağrılarını hansı yolla azaltmaq olar

Omeqa-3 yağ turşuları ilə zəngin qida rasionu, tərkibində Omeqa-3 və Ome

arrow Ətraflı
Cef Bezos kosmosa uçdu  VİDEO like
  • 20 İyl 19:39  
Dünya Cef Bezos kosmosa uçdu VİDEO

Milyarder Cef Bezos və daha üç sərnişini göyərtəsində daşıyan kapsul

arrow Ətraflı
Bu şəxslərin sürücülük vəsiqələri like
  • 20 İyl 19:35  
Digərləri Bu şəxslərin sürücülük vəsiqələri

Mütəmadi olaraq narkotikdən istifadə edib sükan arxasına əyləşən sür

arrow Ətraflı
Qızıldan sarayı olan polkovnik həbs olundu like
  • 20 İyl 19:33  
Dünya Qızıldan sarayı olan polkovnik həbs olundu

Rusiyanın Stavropol diyarında dövlət yol hərkəti təhlükəsizliyi inspeks

arrow Ətraflı
Azərbaycanda məşhur meyxanaçı həbs olundu like
  • 20 İyl 19:31  
Digərləri Azərbaycanda məşhur meyxanaçı həbs olundu

Baş Narkotiklərlə Mübarizə İdarəsinin Masallı Rayon Polis Şöbəsi ilə

arrow Ətraflı
Albalı saplağı sağlamlığımıza bunları vəd edir like
  • 20 İyl 19:20  
Digərləri Albalı saplağı sağlamlığımıza bunları vəd edir

Albalının meyvəsi qədər saplağı da yüksək antioksidan qaynağıdır. Bo

arrow Ətraflı
Valve şirkəti Steam Deck adlı portativ oyun konsolunu təqdim edib  İ like
  • 20 İyl 19:15  
Digərləri Valve şirkəti Steam Deck adlı portativ oyun konsolunu təqdim edib İ

Valve şirkəti özünün portativ oyun konsolunu təqdim edib. Steam Deck adın

arrow Ətraflı
İtaliyada kriptovalyuta birjası qadağan olundu like
  • 20 İyl 19:10  
Digərləri İtaliyada kriptovalyuta birjası qadağan olundu

İtaliyanın birja tənzimləyici orqanı "Binance Group" adlı şirk

arrow Ətraflı
Malinin müvəqqəti prezidentinə hücum edənlər saxlanıldı like
  • 20 İyl 18:52  
Dünya Malinin müvəqqəti prezidentinə hücum edənlər saxlanıldı

Malinin müvəqqəti prezidenti Assimi Qoita Bamakoda məsciddə bu gün ona edi

arrow Ətraflı
"Hüseyn pul verdi ki, get plastik əməliyyat etdir" like
  • 20 İyl 18:46  
Şou-biznes "Hüseyn pul verdi ki, get plastik əməliyyat etdir"

Aktrisa Gültac Əlili plastik əməliyyat etdirib.

arrow Ətraflı
Cənub Qaz Dəhlizi Avropanın enerji təhlükəsizliyində mühüm rol oynayır like
  • 20 İyl 18:40  
Siyasət Cənub Qaz Dəhlizi Avropanın enerji təhlükəsizliyində mühüm rol oynayır

Cənub Qaz Dəhlizi Xəzər dənizindən Avropa İttifaqına birbaşa xüsusi ke

arrow Ətraflı
Azərbaycanın məhsul ixrac etdiyi əsas ölkələrin adları like
  • 20 İyl 18:28  
Digərləri Azərbaycanın məhsul ixrac etdiyi əsas ölkələrin adları

2021-ci ilin yanvar-may aylarında Azərbaycan Respublikasının hüquqi və fiz

arrow Ətraflı