Sufilik və Qərb mədəniyyəti


Digərləri 18 Okt 2020 20:50:00 78 0

Sufilik və Qərb mədəniyyəti

Əksər Qərb insanları üçün İslam dini primitiv, yabançı və düşmən bir obrazda canlanır. İnkvizisiya və səlib yürüşləri xristianlığın mahiyyəti ilə nə qədər bağlıdırsa, terrorizm və fundamentalizm də İslamın mahiyyəti ilə o qədər bağlıdır. Yeri gəlmişkən, "İslam" sözünün özü təslimiyyət mənasını verir. Orta əsrlərdə İslam özünəməxsus incə mədəniyyət yaratdı, Qərb bu mədəniyyətdən çox şeylər mənimsədi - mətbəxdən, şəxsi gigiyena qaydalarından tutmuş tibb, riyaziyyat və fəlsəfəyə kimi. Avropa İntibah dövrü ərəfəsində öz unudulmuş antik irsini məhz ərəb mənbələrindən öyrənirdi. Sufilik adlanan mənəviyyat məktəbi İslam dini çərçivəsində, fanatik və donuq dindarlıq formalarının əksinə, daxili cərəyan kimi yarandı.  

Bu xəbəri də oxu: Bakıda iki avtobus toqquşdu FOTO

Sufizm mistik və dini-fəlsəfi təlimdir, onun ardıcılları xüsusi təmrinlər və mənəvi təcrübələr sayəsində Allahla birbaşa rabitə qurmağa çalışırlar. Sufizm Balkanlardan, İspaniya və Şimali Afrikadan tutmuş Hindistan və Əfqanıstana kimi bütün müsəlman aləmində yayılmışdır. Sufi qardaşlıqlarının və ya ordenlərinin qolları əksər Qərb ölkələrində də mövcuddur...

Tərki-dünyalıq İslam üçün xarakterik deyil, bu həyat tərzi sufilər arasında da geniş yayılmayıb. Allaha qulluq etmək üçün bəşərə qulluq etmək, yəni insanlar arasında olmaq lazımdır. "Dünyada olmaq, amma dünyaya məxsus olmamaq" lazımdır. Həqiqət yolunun ən məşhur mürşidlərindən biri sayılan Bəhaəddin Nəqşbənd (vəf. 1389) bunları təlim edirdi: "Cəmiyyət içində tənha qalmaq, vətəndə qərib olmaq, zahirdə insanlarla, batində isə Allahla birlikdə olmaq"...

Hələ Sokratdan əvvəlki filosoflarda işartılarına rast gəldiyimiz, daha da işlənmiş şəkildə Platonun və neoplatonçuların düşüncəsində gördüyümüz vəhdəti-vücud nəzəriyyəsi XIX əsrin mexanistik fizikasından daha artıq dərəcədə müasir elmi dünyagörüşünə yaxındır. XX əsrin başlıca kosmoloji nəzrəiyyələrindən biri olan Böyük Partlayış nəzəriyyəsi bunu deyir ki, kosmos hansısa ilkin başlanğıcdan yaranıb; bu ilkin başlanğıc öz-özünə yox ola bilməzdi. Kvant fizikasındakı yeni araşdırmalar da bundan xəbər verir: mikroaləmdəki lokal dəyişikliklər sirli şəkildə ayrı-ayrı obyektlərə təsir edir. Öz təbiəti etibarilə dünya bütöv tamdır. Əlbəttə ki, mistik düşüncə öz sərhədləri daxilində qüvvədədir və elmi düşüncəni əvəz edə biməz, amma heç olmasa, bəzi hallarda onu qabaqlaya və ona təkan verə bilər. Elm mistik təlimlə müqayisədə hələ "uşaq"dır, o, tədricən beşikdən çıxa-çıxa min illərin mənəvi təcrübəsini təsdiq edən çoxlu sübutlar tapacaq. 

Zahirən mücərrəd görünsə də, vəhdəti-vücud prinsipi bir sıra təcrübi nəticələrə gətirib-çıxarır. O, humanizmin metafizik əsasına çevrilir: etiqadından asılı olmayaraq hər bir insan ali mənəvi başlanğıcın daşıyıcısıdır. Sufi üçün istənilən din Allaha doğru gedən yollardan biridir. Müxtəlif dinlərə dözümlülük və ehtiram həmişə sufiliyin xarakterik xüsusiyyəti olmuşdur...

Aşiq sufi pərvanədir, ilahi Məşuq onu özünə doğru cəlb edir. O, gözəl Leylinin axtarışında olan Məcnundur. Eşq sufinin xəyali şəxsi varlığını silir və onu özünü unutmağa məcbur edir. Eşq "mən"i yandıran oddur, amma bu od insanı kamil şəkildə - Mütləq Varlıqla vəhdət halında dirildib həyata qaytarır. Qərb mütəfəkkiri oxşar ideyanı bu formada ifadə edib: "Sevgi istəyi həm də ölmək istəyidir" (Nitsşe. "Zərdüşt belə deyirdi"). Həqiqət yolunun yolçusundan əsil həqiqəti gizlədən pərdə insanın özüdür, onun qeyri-kamil "mən"idir:

Aşiqlə məşuq arasında pərdə olmaz,

Ey Hafiz, pərdə sən özünsən, onu bir kənara at! (Hafiz).

Haqqa çatmış sufi hər yerdə və hər şeydə yalnız vəhdəti görür. O, çoxluğun (kəsrətin) xəyalından xilas olub, artıq onun qorxusu, istəyi və bağlılığı qalmayıb.

Sənin qapında olan fəqirə səkkiz cənnət bağçası lazım deyil,

Sənin eşqinin əsiri hər iki dünyadan azaddır. (Hafiz).

Fars dilində "dərviş" (ərəbcə "fəqir") "sufi" sözünün sinonimidir. "Dərviş" - möhtac, miskin deməkdir. Burada pulsuzluqdan söhbət getmir, maddi kasıblıq və varlılıq sufinin gözündə eynidir. Dərviş mənəvi fəqirlik içindədir. O, möhtacdır, çünki Allaha ehtiyac duyur. Amma sufi axirətdə mükafat qazanmaq həvəsi və ya cəhənnəm əzabının qorxusu üzündən Allaha ibadət etmir. Onun yeganə istəyi Həqiqətə çatmadır: "Əgər Sənə cəhənnəm qorxusundan ibadət edirəmsə, məni cəhənnəmə at. Əgər Sənə cənnət ümidi ilə ibadət edirəmsə, məni cənnətdən məhrum et" (Rabiətül-Ədəviyyə).

Bu keyfiyyət insana bərəkət gətirər, izzət verər, səadətə aparar like
  • 18 Okt 20:45  
Digərləri Bu keyfiyyət insana bərəkət gətirər, izzət verər, səadətə aparar

Təqva - insanı günahdan saxlayan bir daxili halətdir ki, onu günahdan saxla

arrow Ətraflı
Dost insanı cənnətə də aparar, cəhənnəmə də like
  • 18 Okt 20:40  
Digərləri Dost insanı cənnətə də aparar, cəhənnəmə də

Hər bir möminin bu dünyadakı əsil hədəfi - kamala çatmaqdır. Kamala ça

arrow Ətraflı
BMT baş katibi Gəncəyə edilən hücumu pisləyib like
  • 18 Okt 20:21  
Dünya BMT baş katibi Gəncəyə edilən hücumu pisləyib

BMT Baş katibi Antonio Quterreş insanların yaşayış yerlərinə edilən bü

arrow Ətraflı
İnsanın tövbəsi xalis olarsa, Allah günahı savaba çevirər like
  • 18 Okt 20:20  
Digərləri İnsanın tövbəsi xalis olarsa, Allah günahı savaba çevirər

Quran ayələri və hədislərdən belə nəticəyə gəlmək olur ki, tövbəni

arrow Ətraflı
İlahi qürb nədir? like
  • 18 Okt 20:15  
Digərləri İlahi qürb nədir?

Təqərrüb "qürb" sözündən götürülmüşdür və mənası "

arrow Ətraflı
Heyvanlar behiştə daxil olacaqlarmı? like
  • 18 Okt 20:10  
Digərləri Heyvanlar behiştə daxil olacaqlarmı?

Təfsirçilərin nəzərinə görə, Allah Təala Qiyamət günü insanları və

arrow Ətraflı
Əhlisünnə və şiə məzhəbləri hansı qollara bölünürlər? like
  • 18 Okt 19:55  
Digərləri Əhlisünnə və şiə məzhəbləri hansı qollara bölünürlər?

Əhli-sünnə məzhəbinin etiqadi və fiqhi əsasda bir neçə qolu vardır. M

arrow Ətraflı
Ərbəin ziyarətnaməsi like
  • 18 Okt 19:50  
Digərləri Ərbəin ziyarətnaməsi

Ərbəin ziyarətnaməsinin oxunuşu:

arrow Ətraflı
İnsanın mötədil durumda olubolmaması nə ilə bilinir? like
  • 18 Okt 19:45  
Digərləri İnsanın mötədil durumda olubolmaması nə ilə bilinir?

Dinimiz həmişə etidala riayət etməyin tərəfdarıdır. İfrat və təfriti

arrow Ətraflı
Hansı hallarda həya etmək qadağandır? like
  • 18 Okt 19:40  
Digərləri Hansı hallarda həya etmək qadağandır?

Həya - o fəzilətli sifətlərdəndir ki, insanın ağlının və imanının g

arrow Ətraflı
İşğaldan azad olunan Füzuli şəhərinin mərkəzində Azərbaycan bayrağı qaldırılıb  VİDEO like
  • 18 Okt 19:33  
Siyasət İşğaldan azad olunan Füzuli şəhərinin mərkəzində Azərbaycan bayrağı qaldırılıb VİDEO

İşğaldan azad olunan Füzuli şəhərinin mərkəzində Azərbaycan bayrağı

arrow Ətraflı
Ədn cənnəti behiştin hansı hissəsində yerləşir? like
  • 18 Okt 19:20  
Digərləri Ədn cənnəti behiştin hansı hissəsində yerləşir?

Ədn cənnəti behişt bağlarındandır ki, Həzrət Peyğəmbər (s) və onun

arrow Ətraflı
Təqvanı gücləndirmək üçün 6 vasitə like
  • 18 Okt 19:15  
Digərləri Təqvanı gücləndirmək üçün 6 vasitə

İnsanın daxilində yaxşılıqlara meyil və pisliklərdən uzaq olmaq hissi v

arrow Ətraflı
Behiştin ən ali məqamı necə adlanır? like
  • 18 Okt 19:10  
Digərləri Behiştin ən ali məqamı necə adlanır?

Firdovs - behiştin ən üstün mənzilgahıdır.

arrow Ətraflı