Psixi və davranış pozuntularının kökündə nə dayanır? Əcdadlarımızdan bizə ötürülən səbəblər


Digərləri 22 May 2020 22:30:00 35 0

Psixi və davranış pozuntularının kökündə nə dayanır?  Əcdadlarımızdan bizə ötürülən səbəblər

Son.az medicina.az-a istinadən psixoloq İradə Hüseynovanın yazısını təqdim edir.

"İnsan və onun psixikasında baş verən dəyişikliklər XXI əsrin bəşəri problemidir desək yanılmarıq. Çünki müşahidə qabiliyyətini bir qədər gücləndirərək bütün dünyada baş verənlərə diqqətimizi yönəltsək, bu fikrin yanlış olmadığını daha dərin dərk etmiş olarıq.

Dünyada baş verən hadisələr: müharibələr, törədilən ağır terror hadisələri, deviant davranışın geniş miqyasda yayılaraq "yeni" formalarının inkişafı bu fikrin doğru olduğunu sübut edən faktorlardır. Yeni texnologiyanın sahələri çox güclü formada durmadan inkişaf etdikcə insan amili və onun psixikasında baş verən dəyişikliklər diqqətdən kənarda qalır. Bu səbəbdən də müasir dövrdə elm, təhsil, mədəniyyət, iqtisadiyyat, texnologiya və digər sahələrdə baş verən dəyişmələr, mənəvi əxlaqi dəyərlərinin enməsi insan amilinə yeni yanaşmalar tələb edir.

Qeyd olunduğu kimi insanların psixikasına mənfi təsir edərək, onları psixi pozuntulara həssas edən bioloji, sosial və psixoloji səbəblər vardır. Müşahidələr və aparılan sorğular nəticəsində məlum olur ki, insanların psixi sağlamlığı daha çox sosial, psixoloji və bioloji amillərdən asılıdır. Hər bir şəxsin irsindən, filogenezdə inkişafından, xarakter aksentuasiyasından, psixi xüsusiyyətlərindən asılı olaraq, hər hansı bir qüsurların mövcudluğu danılmazdır. Bu qüsurlar şəxsin ünsiyyət və fəaliyyətində özünü aşkar biruzə verməyə də bilər. Yəni şəxs cəmiyyət üçün çox da təhlükəli olmaya bilər. Lakin mövcud problemlər davamlı sosial, iqtisadi təzyiq, yoxsulluq, o cümlədən əsas təlim, təhsil, tərbiyə səviyyəsinin çox aşağı olması psixikadakı mövcud qüsurların inkişafını aktivləşdirir.

Bundan başqa sürətli sosial dəyişikliklər, insanlarda empatiya qıtlığı, fərdiyyəçilik, işdə stress vəziyyəti, qeyri sağlam həyat tərzi, sosial təcrid, gender ayrıseçkiliyi, zorakılıq təhlükəsi, insan hüquqlarının pozulması, fziki xəstəliklər, təbii fəlakətlər və digər amillər psixi sağlamlığın pozulmasını yaradan faktorlardır. Dünyada baş verən müharibələr, təbii fəlakətlər, kəskin xarakterli terror hadisələri də insanların psxikasında mənfi təsirlər yaradır.

Bütün bunlar psixikadan yan keçmir. İnsanın sosial mühitində qarşılaşdığı ağır hadisələr onun psixikasına ciddi təsir edərək xroniki stress halı yaradır ki, bu da bir sıra problemlərin yaranmasına səbəb olur. Bu problemlərdən psixosomatik xəstəlikləri, kəskin xarakterli ağır cərrahi əməliyyatları, vaxtından tez ölüm hallarını və bir sıra müxtəlif xarakterli psixi və davranış pozuntularını göstərmək olar.

Psixosomatik xəstəliklərin, psixi və davranış pozuntularının yaranmasında mənfi emosiyalar əsas rol oynayan amillərdən biridir. Mənfi emosiyalar psixikaya birbaşa təsir edərək emosional sferada pozuntuların yaranmasına səbəb olur. Emosional sferanın pozulması şəxsin psixosomatik xəstəliklərə məruz qalmasından başlayaraq müxtəlif xarakterli psixi və davranış pozuntularını yaradır ki, bu da həyat ahənginin pozulmasına, ümumbəşəri problemlərinin yaranmasına səbəb olur.

Psixi pozuntular normal davranışın pozulması ilə özünü biruzə verir. Psixi pozuntular zamanı şəxsi dəyərlər parçalanır, real varlıqla şəxsiyyət arasındakı normal münasibətlər pozulur. Şəxs özünə şüuri formada nəzarəti itirərək, şüursuz halda normadan kənar davranışlara yol verir. Şüursuzluqla bağlı klassik psixoloqlar tərəfindən kəşf edilən psixoloji cərəyanlarda insanda mövcud olan instinktiv və ali hisslər barədə yetərincə fikirlər söylənmişdir.

Antik dövrdən başlayaraq bu günə qədər insan amili üzərində kəşf olunmuş fəlsəfi və psixoloji cərəyanlar üzərində araşdırmalar apararkən belə qənaətə gəlmək olur ki, insanlarda təcəvüzkar, dağıdıcı,məhv edici, həzz kimi instinktiv meyllər və humanist, qurucu, yaradıcı, empatiya kimi ali hisslər mövcuddur.

Bakıda avtomobil 50 yaşlı piyadanı vurdu like
  • 22 May 22:26  
Sosial Bakıda avtomobil 50 yaşlı piyadanı vurdu

Bakıda piyadanın xəsarət alması ilə nəticələnən yol-nəqliyyat hadisə

arrow Ətraflı
Qazaxın bəzi kəndlərinə dolu düşüb like
  • 22 May 22:25  
Digərləri Qazaxın bəzi kəndlərinə dolu düşüb

Mayın 22-si saat 20:20-də Qazax rayonunun Birinci Şıxlı, İkinci​ Şıxl

arrow Ətraflı
Qazaxıstanın bütün hava limanları fəaliyyətini bərpa edir like
  • 22 May 22:20  
Dünya Qazaxıstanın bütün hava limanları fəaliyyətini bərpa edir

Qazaxıstanın Sənaye və İnfrastruktur İnkişaf Nazirliyinin məlumatına g

arrow Ətraflı
Qazaxın kəndlərinə dolu düşüb like
  • 22 May 22:18  
Sosial Qazaxın kəndlərinə dolu düşüb

Yerli vaxtla&saat 20:20-də Qazax rayonunun Birinci Şıxlı, İkinci Şıxlı v

arrow Ətraflı
Tramp qoruyucu maska taxdığını etiraf edib like
  • 22 May 22:10  
Dünya Tramp qoruyucu maska taxdığını etiraf edib

ABŞ Prezidenti Donald Tramp jurnalistlərə qoruyucu maska taxmağa başladığ

arrow Ətraflı
İtaliyada koronavirusa yoluxanların sayı 228 mini ötüb like
  • 22 May 22:04  
Dünya İtaliyada koronavirusa yoluxanların sayı 228 mini ötüb

İtaliyada son sutka ərzində yeni növ koronavirusa daha 652 nəfər yoluxub.

arrow Ətraflı
Azərbaycan və Rusiyanın XİN başçıları arasında telefon danışığı olub like
  • 22 May 22:02  
Siyasət Azərbaycan və Rusiyanın XİN başçıları arasında telefon danışığı olub

Azərbaycanın Xarici İşlər Nazirliyinin başçısı Elmar Məmmədyarovla Ru

arrow Ətraflı
Çin müdafiə xərclərini son 32 ildə ən aşağı həddə artırır like
  • 22 May 21:59  
Dünya Çin müdafiə xərclərini son 32 ildə ən aşağı həddə artırır

Çin cari maliyyə ili üçün ölkənin müdafiə xərclərini ötən illə mü

arrow Ətraflı
Nissan yenilənmiş Kicks krossoverini təqdim edib  FOTO like
  • 22 May 21:54  
Digərləri Nissan yenilənmiş Kicks krossoverini təqdim edib FOTO

Nissan şirkəti ənənəvi ötürmələr qutusudan məhrum edilmiş ilk hibrid

arrow Ətraflı
"News Blaze" nəşri: Azərbaycan "əyrini hamarlayan" ölkələr arasındadır like
  • 22 May 21:50  
Digərləri "News Blaze" nəşri: Azərbaycan "əyrini hamarlayan" ölkələr arasındadır

"News Blaze" nəşrində amerikalı jurnalist və publisist Nurit Qrin

arrow Ətraflı
Yaxın aylarda Binəqədi rayonunda yeni DOST mərkəzi açılacaq like
  • 22 May 21:45  
Digərləri Yaxın aylarda Binəqədi rayonunda yeni DOST mərkəzi açılacaq

Yaxın aylarda Bakının Binəqədi rayonunda da yeni DOST mərkəzi açılacaq.

arrow Ətraflı
Türkiyədə son sutkada koronavirusdan 1 121 nəfər sağalıb like
  • 22 May 21:40  
Dünya Türkiyədə son sutkada koronavirusdan 1 121 nəfər sağalıb

Türkiyədə son 24 saat ərzində daha 27 nəfər yeni növ koronavirusdan (COV

arrow Ətraflı
Türkiyə və İraq prezidentləri pandemiya ilə mübarizəni müzakirə etdilər like
  • 22 May 21:39  
Dünya Türkiyə və İraq prezidentləri pandemiya ilə mübarizəni müzakirə etdilər

Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan iraqlı həmkarı Berham Saleh ara

arrow Ətraflı