Səhra köçərilərinin tanrısı necə bəşəriyyətin yarısının Tanrısı oldu?


Digərləri 18 Avq 2019 18:20:00 50 0

Səhra köçərilərinin tanrısı necə bəşəriyyətin yarısının Tanrısı oldu?

Böyük monotheist dinlərinin tanrısı - Allah, Yahve, Yehova, tələffüzolunmaz tetraqram Yhvh və ya daha sədaqətlə, ehtiramla deyilən "O" (məhz "O", kişi cinsini bildirən "O"), "Tanrı", ümumi isimdən xüsusi ismə çevrilən söz -insan şüuruna bir konsept kimi nə zaman daxil olub? İstər inananlar, istərsə də inanmayanlar arasında, elmi olaraq razılığa gəlinmiş cavab təxminən 2600 il öncə Dəmir Dövrünün İsrailidir. Güclü dünyəvi kültürdən gələn, Parisdə "Collège de France"da yəhudi Bibliyası və onun kontekstləri üzrə professor olan alman Tomas Römer "Tanrının ixtirası" kitabında Onun zühurunu tarixi konstrukt kimi müzakirəyə çıxarır. Onun əsas maraqlandığı məsələ indi təbiəti bizə çox tanış olduğuna görə qorxuducu, heyrətləndirici orijinallığı bizi daha heyrətləndirməyən ilahinin, müəyyən insanlar toplusunun ilahisi olan Tanrının, tək və yeganə Tanrının, yerin-göyün yaradıcısının peyda olmasıdır.

Son.az bilge.az-a istinadən bildirir ki, Römer son arxeoloji və epiqrafik araşdırmaların verdiyi bilgiləri, eləcə də filologiyanın heyrətamiz köməyini gözlərimizin önünə sərir. İlk dəfə bizim eradan əvvəl təxminən 1200-cü illərdə meydana çıxan "İsrail" sözünün özü onun müzakirəsinin əsas hissəsidir. "El" - "Tanrı" sözünün əksinə, xüsusidən ümumiyə doğru gedən bir isim - ilk olaraq Kənani panteonundakı baş tanrı anlamına gəlirdi, daha sonra bizim bu gün istifadə etdiyimiz anlamda "Tanrı" kimi işlənməyə başladı. İsrail sözünün tarixini, mənasının da təqribən"El (tanrı) hökmranlıq etsin" demək olduğunu nəzərə aldıqda, Römerin inancına görə, israillilər Ona sitayiş ediblər.

Tərcüməsi və hətta tələffüzü İsrail sözündən daha çətin olan fırtınalar və müharibə tanrısı "Yhvh" (İudaizm tanrı adlarının tələffüzünü qadağan edirdi) İsrailə cənubun səhra çöllüyündən gəlirdi. İlk Kilsə Atalarının spekulyasiyaları tam tələffüz olunan ad kimi, bizə tanış olan "Yahveh"nin yüksəlişinə səbəb oldu. Lakin qədim mənbələr, xüsusilə də şəxs adlarının içində gizlənmiş qısa formaları (məsələn, "Yehonatan", ingiliscə "Conatan", mənası "Yhvh verib") bu sözün daha çox "Yaho", yaxud "Yahu" kimi tələffüz olunduğunu göstərir. Ancaq Römerin fikrincə, tanrıların adları onların təmsil etdikləri nəsnələri, öz atributlarını ifadə etməsəydi, yuxarıda qeyd olunanların elə bir əhəmiyyəti olmazdı. Römer "Yhvh" sözünün cənubi semit dillərindəki köklərinə enir: mənası "O, hansı ki üfürür" və ya "Üfürən O" deməkdir, yəni fırtınalar, küləkli havalar və ya müharibə gətirən tanrı.

Onun israillilərin arasına gəlib çıxmasını (çox güman ki, Misirdən gələn köçərilər vasitəsilə gətirilib; bu köçərilər də səhradakı dağ yamacında yanan kolun içində "Yhvh" ilə qarşılaşan Musa obrazında personifikasiya olunub) Römerin "yaddaş ləpiri" adlandırdığı Tanaxda (Bibliyanın birinci hissəsi - Əhdi-Ətiq) görmək olar. "Çıxış" (Exodus) kitabında tanrının yeni davamçılarının İsraildən daha çox "Yhvh"- "Yhvh xalqı" adlandırıldığını qeyd edən Römer bunu israillilərin tezliklə mədəniyyətlərinin yeni elementi olacaq "Yhvh" ilə görüşü kimi izah edir. "Qanunun təkrarı" (Deuteronomy) kitabı 33:2-5: "Yhvh Siondan gəldi... xalqın başçıları ilə İsrail qəbilələrinin toplandığı zaman o, kral oldu (İsraildə)".

Yhvh-nin gəlişi zamanı o torpaqlarda tək deyildi, Dəmir Dövrünə aid ilahi elementli çoxlu məkan adları var, "Carmel"dən ("El"in üzüm bağı) "Yerixon"a (adını Kənanilərin ay tanrıçasından götürüb) qədər. Lakin demək olar ki, "Yahveh"ə aid toponimə rast gəlinmir. Bibliya yazılarına görə, onun yeri Davud krallığı tərəfindən bir məbəddə qurulmuşdu, lakin hətta orda da o, yalnız deyildi. Yerusəlimdən kənardakı ibadət yerlərini, məşhur "yüksək məkanlar"ı tanrıça Aşera ilə paylaşırdı. Aşera kultu nəhayət sıradan çıxarıldı, "Yhvh" bütün digər erkək tanrıların rəmzlərini ələ keçirdi, çünki krallıq bütün gücü bir mərkəzə toplamaq, öz əlində mərkəzləşdirməyə çalışırdı. (Römer çox maraqlı fakt kimi onu göstərir ki, bəzi yəhudilər Yerusəlimin süqutunu e.ə. 587-ci ildə babillilərə, onların tarnıya müvafiq qaydada ibadət etməməsinə deyil (ruhani elitanın izahı belədir), özlərinin tanrıçaya tamamilə ibadət etməmələrinə bağlayırlar.

(adsgarden = window.adsgarden || []).push({});
Rus qızları gəmi kapitanı ola biləcək like
  • 18 Avq 18:15  
Digərləri Rus qızları gəmi kapitanı ola biləcək

Rusiyada qadınlara ağır fiziki işlərdə çalışmağı qadağan edən qanun

arrow Ətraflı
Venesiyada səyahət gəmilərinin şəhərin mərkəzinə daxil olmasına qadağa qoyulur like
  • 18 Avq 18:10  
Digərləri Venesiyada səyahət gəmilərinin şəhərin mərkəzinə daxil olmasına qadağa qoyulur

İtaliya hökuməti gələn aydan bir tondan ağır gəmilərin Venesiyaya daxil

arrow Ətraflı
Alimlər əks təsiri olmayan xərçəngin qarşısını ala biləcək üsul kəşf edib like
  • 18 Avq 18:05  
Digərləri Alimlər əks təsiri olmayan xərçəngin qarşısını ala biləcək üsul kəşf edib

Amerika mütəxəssisləri hüceyrənin maddələr mübadiləsini artıran molek

arrow Ətraflı
Porsche Taycan 26 dəfə 200 km/saata sürətlənib  VİDEO like
  • 18 Avq 18:01  
Digərləri Porsche Taycan 26 dəfə 200 km/saata sürətlənib VİDEO

Porsche şirkəti Taycan elektrokarının güc qurğusunun effektivliyini nümay

arrow Ətraflı
“Microsoft” keçiddə kömək edəcək like
  • 18 Avq 17:55  
Digərləri “Microsoft” keçiddə kömək edəcək

"Microsoft" korporasiyası tərəfindən istifadəyə verilmiş "

arrow Ətraflı
Ceykob Bronovski: elmi məşhurlaşdırmaqla məşğul olan like
  • 18 Avq 17:50  
Digərləri Ceykob Bronovski: elmi məşhurlaşdırmaqla məşğul olan

1970-ci illərdə milyonlarla insan üçün Ceykob Bronovski adı elm sözü il

arrow Ətraflı
Malayziyada yumurtadan nadir ikibaşlı tısbağa çıxıb like
  • 18 Avq 17:45  
Digərləri Malayziyada yumurtadan nadir ikibaşlı tısbağa çıxıb

Təbiəti mühafizə idarəsinin mütəxəssisləri Malayziyanın Mabul adasınd

arrow Ətraflı
Dövlət qulluğuna qəbul üçün like
  • 18 Avq 17:43  
Digərləri Dövlət qulluğuna qəbul üçün

Dövlət İmtahan Mərkəzi tərəfindən 18 avqust 2019-cu il tarixində dövl

arrow Ətraflı
Çernobıldan əvvəl baş verən və SSRİnin 20 il məxfi saxladığı nüvə qəzası: like
  • 18 Avq 17:40  
Digərləri Çernobıldan əvvəl baş verən və SSRİnin 20 il məxfi saxladığı nüvə qəzası:

1986-cı ildə Çernobıl atom elektrik stansiyasının 4 nömrəli reaktoru par

arrow Ətraflı
İlk RollsRoyce Silver Ghost rekord qiymətə satılıb  FOTO like
  • 18 Avq 17:30  
Digərləri İlk RollsRoyce Silver Ghost rekord qiymətə satılıb FOTO

Keçən il Pebbl-Biçdə keçirilmiş hərracda 48,4 milyon dollara satılan Fer

arrow Ətraflı
Qarpız çəyirdəyinin bu faydasını bilirdiniz? like
  • 18 Avq 17:25  
Digərləri Qarpız çəyirdəyinin bu faydasını bilirdiniz?

Yay aylarının sevimli qidalarından olan qarpızın çəyirdəyinin faydası o

arrow Ətraflı
Biz yaradılışçı olmaqdan ötrü təkamül etmişik like
  • 18 Avq 17:20  
Digərləri Biz yaradılışçı olmaqdan ötrü təkamül etmişik

Bizim dualizmimiz fövqəltəbii varlıqları və hadisələri düşünməyimiz

arrow Ətraflı
“McDonald’s”un qlobal satışları yeddi illik rekordu vurdu like
  • 18 Avq 17:15  
Digərləri “McDonald’s”un qlobal satışları yeddi illik rekordu vurdu

Fast-food restoranları şəbəkəsinin bütün dünya üzrə satışları 2019-

arrow Ətraflı
BMT miqrant gəmiləri ilə bağlı İtaliyanın qərarını tənqid edib like
  • 18 Avq 17:10  
Digərləri BMT miqrant gəmiləri ilə bağlı İtaliyanın qərarını tənqid edib

BMT Aralıq dənizində qeyri-leqal miqrantları xilas edən gəmilərə qarşı

arrow Ətraflı