İnsanlarda niyə 4 qan qrupu mövcuddur? Minillərdən gələn SİRR


Digərləri 28 İyl 2019 14:45:00 55 0

İnsanlarda niyə 4 qan qrupu mövcuddur?  Minillərdən gələn SİRR

1900-cu ildə avstraliyalı həkim Karl Lendştayner tərəfindən kəşf edilən qan qupları 1930-cu ildə ona Nobel mükafatı qazandırıb.

Son.az xəbər verir ki, o gündən bəri elm adamları qan qruplarının biologiyasına dair daha dərin bilgilərə sahib olmaq üçün daha güclü metodlar kəşf edib. Aparılan araşdırmalar nəticəsində qan qrupları haqqında daha qəribə məlumatlara, məsələn, irsi keçid, sağlamlığımız üzərindəki təsirləri kimi məlumatlar üzə çıxıb. Lakin digər tərəfdən qan qrupları ilə bağlı hələ ki, insanlara məlum olmayan bəzi sirli məqamlar mövcuddur.

Müasir tibb sayəsində insanların kəşf edə bildiyi və həyat qurtaran bir çox bilgi tarixin böyük bir qismində insanlara xəyal kimi görünüb. İntibah dövrünün həkimləri xəstələrinin damarına əlavə qan yeridiləndə nələr baş verə biləcəyini düşünmüş, hətta bir çox xəstəliyin bu yolla sağala biləcəyini ehtimal etmişlər. Nəhayət, 1600-cü illərdə bir neçə həkim bu fikri sınaqdan keçirmiş, ancaq təəssüf ki, sınaq qorxunc nəticələrə yol açmışdır.

Fransalı həkim bir buzovun qanını ağır bioloji və fizioloji simptomları olan dəliyə vurub, bir neçə inyeksiyadan sonra xəstə dünyasını dəyişib. Bütün bu mənfi təcrübələr nəticəsində qan köçürməsi növbəti 150 il boyunca insanlar arasında pis ad çıxarıb.

19-cu əsrdə yalnız bir neçə həkim proseduru təkrar təcrübədən keçirmək üçün müzakirələrə başlayıb. Doğum əsnasında bəzi qadınların qan çatışmazlığından dünyasını dəyişməsindən sonra 1817-ci ildə ingiltərəli Ceyms Blundell "tale" kimi göstərilən bu durumu rədd edib və xəstələrin qan köçürülməsi ilə həyatının xilas edilməsinin mümkün olduğunu irəli sürüb.

Blundell ilk olaraq xəstələrə yalnız insan qanı köçürülə biləcəyinə qərar verib. Ancaq o günə kimi heç kim belə bir köçürməni sınaqdan keçirməyib. Təslim olmayan Blundell sağlam donordan xəstəyə qan köçürülməsini təmin edən alətlər düzəldib. Hazırlanan "cihaz" itlər üzərində sınaqdan keçirilib və daha sonra həkim ölümcül xəstə olan bir insanı müalicə etmək qərarına gəlib. Xəstənin yaşaması üçün tək şans qan köçürülməsi olub. Bir neçə donor Blundellə 400 ml qan hədiyyə edib. Qoldan gerçəkləşdirilən qan köçürməsindən sonra xəstə özünü daha yaxşı hiss etdiyini bildirib, lakin iki gün sonra dünyasını dəyişib.

Sınağı uğursuz alınsa da, Blundell təslim olmayıb və qan köçürməsinin insanlıq üçün böyük faydaları ola biləcəyinə özünü inandırıb. O, növbəti illərdə də fərqli xəstələrə qan köçürməsi prosedurunu tətbiq edib. Toplamda 10 uğurlu qan köçürməsindən sonra yalnız 4 xəstə yaşamağa davam edib.

Bundan sonra bəzi həkimlər də eyni metoddan istifadə etsə də, onlarda da eyni uğursuz nəticə alınıb. 1870-ci illərdə isə qan köçürmələrində süddən istifadə edilməyə başlanılıb, ancaq bu uğursuz və təhlükəli metod da daxil olmaqla bütün metodlar faciə doğurub.

Blundell insanlara qan köçürülməsi mövzusunda haqlı idi. Ancaq o, qan barəsində başqa bir önəmli gerçəyin fərqində deyildi: insanlar ancaq müəyyən insanlardan qan ala bilər. Blundellin gözdən qaçırdığı bu bəsit gerçəklik onun bəzi xəstələrini ölümə düçar edib.

Bu ölümləri daha tragik edən isə bəsit bir prosedurun nəticəsində bir neçə on il keçdikdən sonra kəşf edilən qan qruplarıdır.

19-cu əsrdə tətbiq edilən qanköçürmələrin niyə uğursuz alındığına dair ilk ipucları qan qruplarına işarə edirdi. 1800-cü illərin sonunda elm adamları fərqli insanlardan götürülən qanları test balonlarında qarışdırarkən qırmızı qan hüceyrələrinin bir-birinə yapışdığının fərqinə varıb. Ancaq alınan qanlar, adətən, xəstə insanlardan götürüldüyü üçün elm adamları bu durumu araşdırmağa lüzum görməyib.

Heç kimsə sağlam insanların qanının bir-birinə qarışması ilə nələr baş verə biləcəyini araşdırmayıb. Ta ki, Karl Lendşteynerə qədər. Lendşteyner sağlam insanlardan götürülən qanların qarışığında bu qruplaşmaların olduğunu müşahidə edib. Özü də daxil olmaqla, laboratoriyadakı hər kəsdən qan götürüb və daha dərindən incələməyə başlayıb. Hər örnək qırmızı qan hüceyrəsi və plazmaya ayrıldıqdan sonra qanın plazma bölümü başqa bir insanın qan hüceyrələri ilə birləşdirilib.

Doktor birləşmənin ancaq və ancaq müəyyən insanların qan örnəyinin qarışması ilə meydana gəldiyini müşahidə edib. Bütün kombinasiyalarda aparılan araşdırmalar nəticəsində örnəklər 3 qrupa ayrılıb və Lendşteyner bu qruplara təsadüfi şəkildə A (II), B (III), C (I) adlarını verib. Növbəti illərdə C adı 0 ilə dəyişdirilib və bir neçə il sonra da digər araşdırmaçılar AB (IV) qrupunu kəşf edib.

20-ci əsrin ortalarında amerikalı araşdırmaçı Filip Livayn "Rh" qan faktoruna sahib olub-olmadığına görə qan kateqoriyası təyin etməyin başqa yolunu kəşf edib. Lendşteynerin verdiyi hərf adlarının sonundakı "+" və "-" işarələri də insanın Rh faktoruna sahib olub-olmadığını göstərirdi. Lendşteyner fərqli insanlardan alınan qanları bir araya gətirdiyində bəlli qaydaların üzə çıxdığını da kəşf edib.

O, A qrupuna aid qandakı plazma A qrupundakı başqa bir insanın qırmızı qan hüceyrələri ilə qarışdığında plazma və hüceyrələrin maye halını qoruduğunu müşahidə edib. Eyni qayda B qrupuna aid plazma və qırmızı qan hüceyrələri üzərində tətbiq edilib. Ancaq A qrupundakı plazma ilə B qrupundakı qan hüceyrələri qarışdırıldığında hüceyrələr fərqli davranış göstərib. 0 qrupu üçünsə vəziyyət daha fərqli olub. Lendşteyner A, ya da B qrupu hüceyrələrini 0 qrupu plazması ilə qarışdırdığında hüceyrələr komaya girmiş kimi davranırkən, 0 qrupu qan hüceyrələrinə A və ya B plazması əlavə edildiyində hər hansı bir koma vəziyyəti müşahidə edilməyib.

Qan köçürməsini potensial olaraq təhlükəli edən də bu komalaşmadır. Əgər bir həkim A qan qrupuna sahib bir insana B qrupu qan köçürsə, bu durum qan köçürülən insanın bədənində laxtalanmaya səbəb olar. Bu laxtalanma insanda qanın dövriyyəsini saxlada bilər, qanamaya yol açar, nəfəsalmada çətinlik yaradar və insanı ölümcül hala gətirib çıxarar. Ancaq eyni qrup və ya 0 qan qrupu qan köçürməsi gerçəkləşərsə, bu risklər ortadan qalxar.

Lendşteyner bir qan qrupunu digərindən tam olaraq nəyin ayırdığını bilmirdi. Növbəti illərdə elm adamları hər qan qrupunda olan qırmızı qan hüceyrələrinin səthlərində fərqli molekullar kəşf etdi.

Məsələn, I qrup qanda hüceyrələr bu molekulları eynən bir evin iki mərtəbəsi kimi iki mərhələdə istehsal edir. İlk mərtəbə "H antingenti" adlandırılır. Birinci mərtəbənin üstündə isə hüceyrələr ikinci mərtəbəni, yəni A antingentini yaradır.

Digər tərəfdən II qrup qana sahib insanlarda isə bu quruluş təkmərtəbəli müstəqil bir ev kimidir. 0 qan qrupuna sahib insanlar yalnız H antingentini istehsal edirlər. Üzərinə başqa bir mərtəbə artırmırlar. Hər fərdin immun sistemi öz qan qrupuna tanışdır. Əgər bir insana yanlış qan qrupuna sahib qan köçürməsi edilərsə, insanın immun sistemi, xaricdən alınan qanı bir düşmən olaraq görür və sürətli bir əks hücumla öz reaksiyasını verir.

Bu qaydanın keçərli olmadığı qan qrupu tipi isə 0 qan qrupudur. Bu qrup sadəcə digər qan qruplarının tərkibində olan H antingentini özündə birləşdirir. A ya da B qan qrupuna sahib bir insana 0 qan qrupundan qan verilərsə, immun sistemi bu duruma böyük reaksiya verməz. Buna görə də 0 qan qrupu dünyəvi olaraq ümumi qan verən qrup kimi təqdim edilir və qan mərkəzləri üçün ən dəyərli qan qrupudur.

Lendşteynerin bu çalışmaları təhlükəsiz və böyük ölçülü qan köçürmələrinə yol açıb, hətta bu günün özündə də onun metodundan istifadə edilərək qan qrupları təyin edilir.

BMT xəbərdarlıq edir: like
  • 28 İyl 14:40  
Digərləri BMT xəbərdarlıq edir:

Avropada rekord dərəcəyə çatan istilər tufanlı hava və leysan yağışla

arrow Ətraflı
Dünyanın ən varlı cütlüyü açıqlanıb like
  • 28 İyl 14:30  
Digərləri Dünyanın ən varlı cütlüyü açıqlanıb

"Forbes" jurnalı dünyanın ən varlı cütlüyünü açıqlayıb.

arrow Ətraflı
Myanmada sürüşmə nəticəsində 14 nəfər həlak olub like
  • 28 İyl 14:25  
Dünya Myanmada sürüşmə nəticəsində 14 nəfər həlak olub

Myanmanın Kaçın ştatında baş verən torpaq sürüşməsi nəticəsində ə

arrow Ətraflı
Turistlər otel seçərkən rəyləri öyrənirlər like
  • 28 İyl 14:20  
Digərləri Turistlər otel seçərkən rəyləri öyrənirlər

İnternetdə səyyahların rəyləri səfərə çıxmağa hazırlaşanlar üçü

arrow Ətraflı
Myanmada sürüşmə nəticəsində 14 nəfər həlak olub like
  • 28 İyl 14:17  
Digərləri Myanmada sürüşmə nəticəsində 14 nəfər həlak olub

Myanmanın Kaçın ştatında baş verən torpaq sürüşməsi nəticəsində ə

arrow Ətraflı
Yolu keçmək istəyən qadını vurdu like
  • 28 İyl 14:10  
Digərləri Yolu keçmək istəyən qadını vurdu

Ötən gün axşam saatlarında Sumqayıtın Niyazi küçəsində piyadanın vur

arrow Ətraflı
Türkiyədə II Beynəlxalq Film Festivalının qalibləri mükafatlandırılıb like
  • 28 İyl 13:49  
Digərləri Türkiyədə II Beynəlxalq Film Festivalının qalibləri mükafatlandırılıb

Türkiyənin İzmir şəhərində II Beynəlxalq Film Festivalı baş tutub.

arrow Ətraflı
Günvurma zamanı bunları etmək lazımdır? like
  • 28 İyl 13:44  
Digərləri Günvurma zamanı bunları etmək lazımdır?

Son günlər paytaxt Bakıda küləkli hava şəraiti müşahidə olunsa da, bö

arrow Ətraflı
Paralimpiyaçılarımız Avropa Çempionatında finala vəsiqə qazanıb like
  • 28 İyl 13:43  
Digərləri Paralimpiyaçılarımız Avropa Çempionatında finala vəsiqə qazanıb

Avropa Çempionatının ikinci günündə paralimpiyaçılarımızdan üç nəf

arrow Ətraflı
Təbiətin möcüzəsi  FOTO like
  • 28 İyl 13:40  
Digərləri Təbiətin möcüzəsi FOTO

Lombok İndoneziyanın Qərbi Nusa Tenqara əyalətində yerləşən adadır. C

arrow Ətraflı
"Kölgə insanları"  cinlər, yoxsa yadplanetlilər?  Şahidlər DANIŞIR like
  • 28 İyl 13:35  
Digərləri "Kölgə insanları" cinlər, yoxsa yadplanetlilər? Şahidlər DANIŞIR

2011-ci ilin yayında Kaliforniya ştatının sakini Den Cey paranormal tədqiqa

arrow Ətraflı