Niyə ədəbiyyatımızda düşmən erməni obrazı yoxdur?


Digərləri 31 Mar 2019 20:07:00 61 0

Niyə ədəbiyyatımızda düşmən erməni obrazı yoxdur?

Son.az oxu.az-a istinadən Aqşin Yeniseyin yazısını təqdim edir

Uşaq olanda televiziyada tez-tez "Qıdı Kirvə" deyə bir adam göstərərdilər və bu Qıdı Kirvə ekranda peyda olan kimi evdəkilər uğunub-gedərdi gülməkdən. Çox balaca idim, teatrın, kinonun, televiziya tamaşasının nə olduğunu bilmirdim, indiki kimi müəlliflərə, üslublara deyil, obrazlara, personajlara maraqlı idim, Qıdı Kirvə də onlardan biri idi.

Sosial şəbəkələrdə bəzi yazarlarımızın Cəlil Məmmədquluzadəni "Novruzəli" hekayəsində Azərbaycan kəndlisini erməni uşağın ayağına verməkdə ittiham etdiyini oxuduqca o uzaq uşaqlığımın gülməli, yastı-yastı danışan, lopabığ, kök arvad kimi gen paltarlar geyinmiş tösmərək personajını xatırlayıram - Qıdı Kirvəni. Sonralar ekranlardan yoxa çıxan o erməni kəndlisini.

Son 200 ildə Rus-Osmanlı müharibələrinin nəticəsində ruslarla ortodoks xristian əlbirliyi nümayiş etdirərək fürsət tapdıqca türklərə açıq və gizli şəkildə əl qaldırmağa cəsarət etsələr də, türk, o cümlədən, Azərbaycan ədəbiyyatında düşmən erməni obrazına rast gəlmirik, son illərin bəzi sənət əsərlərini çıxmaq şərtilə.

Yaradıcı təxəyyülümüz erməniləri daha çox komik və hiyləgər personajlar kimi xatırlayır, məsələn, Axundovun "Hacı Qara" komediyasında ruslara cuğulluq edən camış alverçisi, Vaqif Mustafayevin "Bəyin oğurlanması" filmində altdan-altdan hamıya göz qoyan erməni bərbəri kimi.

Türkiyə romanlarında isə ermənilər daha çox erməni qadınları ilə təmsil olunurlar; əksəriyyəti də fahişəxana (türklər "genel ev", yaxud "randevühane" deyirlər) işlədən qadınlardır, xüsusilə İstanbulun Bəyoğlu səmtinin erməni qadınları türk romançılarının daimi "sakinləridir".

Əsasları da var, çünki son illərə qədər Türkiyənin "Genelev patroniçesi, vergi rekortmeni Matild Manukyan" kimi tanınan erməni əsilli qadın fahişəxanalardan götürdüyü gəlirlərlə altı dəfə vergi rekordu qazanmış bir iş adamı idi.

Ermənilərin türklərə bu qədər pataloji düşmənçilik bəsləməsinin qarşısında nə üçün türk ədəbiyyatında düşmən erməni obrazı yox?

Daha sonra verəcəyim izaha keçməzdən əvvəl qulağımızın dibində yazılan dünya ədəbiyyatından bir nümunə gətirəcəyəm: böyük rus yazıçısı Lev Tolstoyun "Hacı Murad" əsərini.

Çox güman, dövrünün Osmanlılarından dəstək alaraq ruslara Qafqazda qan udduran Şeyx Şamilin yaxın silahdaşı, deyilənə görə, sonra ruslar tərəfə keçsə də, sonda yenə onlarla döyüşərək ölən Hacı Muradın, Tolstoyun sözləri ilə desək, Qafqazda "rus donuzlarını necə döyməsini hamı bilirdi".

Amma böyük rus yazıçısı "Hacı Murad" əsərində bu amansız rus düşməninin mərd, qorxmaz obrazını yaradaraq, onu rus ədəbiyyatında müsbət bir qəhrəman kimi əbədiləşdirdi. Bu "düşmənsevərlik" Tolstoya haradan gəlirdi? Bu yerdə biz sənətin siyasət anlayışı ilə siyasətin sənət anlayışını bir-birindən ayırmalıyıq.

Suriyaya sutka ərzində 900dən artıq qaçqın qayıdıb like
  • 31 Mar 20:06  
Dünya Suriyaya sutka ərzində 900dən artıq qaçqın qayıdıb

Xarici ölkələrdən ötən sutka ərzində Suriyaya 923 qaçqın qayıdıb.

arrow Ətraflı
Gödəkçələrin yuyulması. like
  • 31 Mar 20:05  
Digərləri Gödəkçələrin yuyulması.

Gödəkçələrin yuyulması kifayət qədər mürəkkəb işdir.

arrow Ətraflı
Suriyaya sutka ərzində 900-dən artıq qaçqın qayıdıb like
  • 31 Mar 20:02  
Digərləri Suriyaya sutka ərzində 900-dən artıq qaçqın qayıdıb

Xarici ölkələrdən ötən sutka ərzində Suriyaya 923 qaçqın qayıdıb

arrow Ətraflı
Ənənəvi stildə bina  FOTO like
  • 31 Mar 20:01  
Digərləri Ənənəvi stildə bina FOTO

"Waterfrom Design" bürosu Çində ənənəvi stildə bina inşa edib.

arrow Ətraflı
Məşhur modelə 12 il 8 ay həbs cəzası verildi like
  • 31 Mar 19:57  
Digərləri Məşhur modelə 12 il 8 ay həbs cəzası verildi

"The Queen of Eurasia" yarışmasının birincisi Sibel Demiralp həbs

arrow Ətraflı
Britaniya hökumətinin hazırladığı like
  • 31 Mar 19:56  
Digərləri Britaniya hökumətinin hazırladığı

Məxfilik müddəti bitəndən sonra açıqlanmış sənədlərə görə, Soyuq

arrow Ətraflı
“Onların ən xırda əyləncəsi milyon dollardan başlayırdı” like
  • 31 Mar 19:55  
Digərləri “Onların ən xırda əyləncəsi milyon dollardan başlayırdı”

Türkiyənin taninmiş yaziçisi, musiqiçisi və rejissoru Zülfü Livaneli Rus

arrow Ətraflı
Teslanın anasına yazdığı son məktub like
  • 31 Mar 19:50  
Digərləri Teslanın anasına yazdığı son məktub

Hər səhər yeməyindən öncə yeni bir ixtira edəcəyinə inanan Teslanın t

arrow Ətraflı
Robinzon Kruzo əslində, kim olub? like
  • 31 Mar 19:45  
Digərləri Robinzon Kruzo əslində, kim olub?

Daniel Defonun məşhur ədəbi personajı olan Robinzonun həyatda real prototi

arrow Ətraflı
Türk Qızılayı təşkilatı İranda təbii fəlakətdən ziyan çəkənlərə yardım göndərib like
  • 31 Mar 19:42  
Dünya Türk Qızılayı təşkilatı İranda təbii fəlakətdən ziyan çəkənlərə yardım göndərib

Türk Qızılayı təşkilatı İranda baş vermiş təbii fəlakətdən ziyan

arrow Ətraflı
Çin ABŞın tələblərinə güzəştə getmək istəmir like
  • 31 Mar 19:40  
Digərləri Çin ABŞın tələblərinə güzəştə getmək istəmir

Növbəti ticari danışıqların raundu ərəfəsində Çin texnoloji şirkətl

arrow Ətraflı
Meksikada 15 avtomobilin iştirakı ilə qəza olub, ölənlər var like
  • 31 Mar 19:37  
Dünya Meksikada 15 avtomobilin iştirakı ilə qəza olub, ölənlər var

Meksikanın Verakrus ştatında 15 avtomobilin iştirakı ilə yol qəzası baş

arrow Ətraflı
Hindistanda qeyriadi kitabxana  FOTO like
  • 31 Mar 19:30  
Digərləri Hindistanda qeyriadi kitabxana FOTO

Hindistanın Mumbay şəhərindəki "SP+a" bürosu qeyri-adi dam ört

arrow Ətraflı
Qadın çantasında olan 6 toksik əşya ... like
  • 31 Mar 19:25  
Digərləri Qadın çantasında olan 6 toksik əşya ...

Bildiyimiz kimi qadın çantasında heç də az əşya olmur.

arrow Ətraflı
Meksikada 15 avtomobilin iştirakı ilə qəza olub, ölənlər var like
  • 31 Mar 19:23  
Digərləri Meksikada 15 avtomobilin iştirakı ilə qəza olub, ölənlər var

Meksikanın Verakrus ştatında 15 avtomobilin iştirakı ilə yol qəzası baş

arrow Ətraflı